کتاب اطلس شیعه
گفتگو با حجت الاسلام رسول جعفریان ویراستار کتاب اطلس شیعه و رئیس کتابخانه مجلس

کتاب اطلس شیعه
گفت و گو با حجت الاسلام رسول جعفریان ویراستار کتاب اطلس شیعه ورئیس کتابخانه مجلس
 
 
این کتاب با چه هدفی نوشته شده؟

هدف اصلی از تدوین این کتاب ارائه یک تصویر تاریخی جغرافیایی از مذهب شیعه بوده است. تاریخ شیعه فراوان نوشته شده اما این که این تاریخ در قالب جغرافیایی نوشته شود و مذهب شیعه ابتدا در کجا بوده و با ارائه مطالب تاریخی و نقشه های جغرافیایی و توسعه مذهب در روزگار ما که تحت عنوان سرزمین های اسلامی قرار گرفته، در این کتاب ارائه شده است. 

چه مباحث و موضوعاتی در این کتاب مطرح شده است؟

این کتاب مشتمل بر 14 فصل است. تصویری از موقعیت مکه و مدینه، تأکیدی بر نقش اهل بیت بویژه امیر مؤمنان، فرقه های شیعه، بحث غدیر، نقشه های مربوط به منطقه غدیر، مسجد غدیر، نقاط مختلف مدینه، بقیع و ... یک فصل هم به امامان شیعه اختصاص داده شده است. برای هر امام، موقعیت جغرافیایی زندگی آن حضرت و حوزه جهان اسلام در روزگار آن امام و همین طور اطلاعاتی در مورد آن امام داده شده است. برای امام حسین نقشه هایی از کربلا، برای امام حسن مجتبی صحنه های درگیری آن حضرت و همین طور سایر امامان. در لابلای اینها اطلاعاتی هم در مورد خاندان های برجسته شیعه در زمان آن امام آمده. مسیر هجرت امام رضا (ع). بعد از ائمه هم وکلای امام زمان و حوزه های فعالیت آن ها آمده است. از فصل سوم وارد مناطق جغرافیایی می شود. برای مثال ورود تشیع از عراق به ایران، تصویر کاشان، شهر ری، شمال ایران، هم به صورت تاریخی و هم شهر به شهر. راجع به نیشابور، گرگان و اهواز که از قدیمی ترین شهرهای شیعه است و تا قرن دوم هجری کاملاً با قم در ارتباط داشته. یک فصل به دولت های شیعه اختصاص داده شده که برجسته ترین آن دولت های علوی در شمال ایران است، آل بویه و نقشه های حوزه قدرت
آن ها، زندگی برخی علمای برجسته، مانند شیخ طوسی، خواجه نصیر و ... تا می رسد به ایلخان ها، صفوی، شهید ثانی، ملاصدرا و همین طور دولت قاجاریه و انقلاب اسلامی که آخرین بخش های این فصل می رشد به امام خمینی و زندگی ایشان. فصل بعد عراق هست. راجع به حله، کوفه، بغداد، کل عراق و نقشه های مربوط به اقوام عراق و مذاهب مختلف. یک فصل اختصاص دارد به جزیره العرب که شامل کشورهای سعودی و کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس می شود. برای کویت، عمارات و بحرین هم یک فصل هست. در این بخش ها گاهی ارتباط این کشورها با ایران بحث می شود. فصل های بعدی هم هر کدام نقطه هایی از جهان اسلام را مورد بررسی قرار داده است. یک بخش به هند و افغانستان و برخی از نقاط آسیای دور، یک بخش به افریقا و یک بخش هم به قفقاز و منطقه ترکیه و علوی هایی که در آن جا ساکنند اختصاص پیدا کرده و همین طور یک بخش هم به اروپا و امریکا.

از چه منابعی در نگارش این کتاب استفاده شده است؟

 هر کدام از بخش ها به تناسب از منابع مربوط به خود. بخش هایی که قدیمی تر است از منابع کهن و آن هایی که مربوط به دوره معاصر است ما سعی کردیم هم از منابع مکتوب و هم شفاهی استفاده کنیم. مثلاً در بخش افغانستان از اساتیدی که متخصص افغانستان بودند، برای پاکستان از برخی طلاب پاکستان، برای اروپا و امریکا سعی کردیم از طریق دوستانی که داشتیم یک گزارش از مناطق فعلی شیعه بگیریم، برای عراق از عراقی ها استفاده کردیم. یک بخش هم راجع به لبنان و تشیع در سوریه و لبنان صحبت کرده است. تمام تلاش من در مورد این کتاب این بود که دو چیز را رعایت بکنم. یکی این که شیعه را به معنای وسیع من گرفتم یعنی راجع به یمن، زیدی ها، اسماعیلی ها، فاطمی، علوی ها و ... صحبت کردیم. سعی کردم نشان بدهم که شیعه ها در مناطق مختلف با برادران اهل سنتشان در کنار هم زندگی می کردند و اهل افراط و تجاوز نبودند. همین طور تلاش کردم آمار و ارقام دقیق و مستند باشد. بخصوص حساسیت داشتم که نشان دهم تشیع یک جریان ایرانی نیست و ما در بحرین، عراق و لبنان ریشه های تشیع را داریم و از آن مناطق به ایران آمده است.

در چه تیراژی این کتاب منتشر شده و مخاطبان آن بیشتر چه کسانی هستند؟

 نمی شود گفت این کتاب پژوهشی است، اما خیلی از بخش ها مبتنی بر پژوهش های دقیق است. چه از دیگران چه خود پژوهش کرده باشیم. اما برای چاپ اول احتیاط کردیم و تیراژي را کم گرفتیم در 500 نسخه و تعداد صفحات هم 744 صفه است که تقریباً 700 صفحه متن اصلی کتاب است و حدود 280 نقشه و تعداد زیادی جدول و خواسته این بود که به محققین بدهیم و نظرات آن ها را بدانیم ونسخه بهتری آماده کنیم.

مشروح اين گفت وگو را از اينــــــــــجا بشنويد